Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, boðar hallalaus fjárlög frá og með næsta ári og meiri afgang en gert var ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun til næstu fimm ára. Kynningin var haldin í skugga hækkandi verðbólgu sem mælist nú 5,4 prósent og líkur á stýrivaxtahækkunum hafa frekar aukist en annað.Þetta eru fyrstu hallalausu fjárlögin sem hafa verið boðuð síðan árið 2018.Fyrst og fremst snýst þetta auðvitað um það að við séum ekki að senda reikninginn fyrir velferðinni í dag á kynslóðir framtíðarinnar. Það blasir við öllum að skuldir þarf á endanum að greiða og við vitum að vaxtabyrgði ríkissjóðs er orðin mjög veruleg og það verður raunverulega að snúa þessari þróun við,“ segir Daði Már. Hallareksturinn hafi gert það að verkum að ríkið hafi ýtt undir verðbólgu frekar en að draga úr henni.Fjármála- og efnahagsráðherra ræddi fjármálaáætlun og baráttuna við verðbólguna í Kastljósi í kvöld. Viðtalið má sjá í heild sinni í spilaranum hér að neðan.Fjármála- og efnahagsráðherra skammtímaðagerðir gegn verðbólgu í haust langt á veg komnar. Lækkanir á virðisaukaskatti á matvælum komi ekki til greina. Ráðherra kynnti ríkisfjármálaáætlun til næstu fimm ára í dag.Uppbyggilegt samtal við verkalýðshreyfingunaDaði segist hafa átt uppbyggilegt samtal við atvinnurekendur og verkalýðshreyfinguna. Ekki sé eins mikil gjá milli aðila og fólk gæti haldið. Verkalýðshreyfingin, eins og hún sýndi í síðustu kjarasamningum, er mjög meðvituð um að það er á endanum kaupmáttur launanna sem skiptir máli, ekki krónutalan. Þeir eru líka meðvitaðir um að þetta sé þröngur hópur sem verður fyrir áhrifum,“ segir Daði Már Kristófersson.Ég myndi segja að svona skammtímaaðgerðir sem gætu hjálpað okkur í haust, þær eru mjög langt á veg komnar. Allt samtal um meiri breytingar eins og til dæmis að taka upp annað vinnumarkaðslíkan er eðli málsins samkvæmt erfiðara.“Spurður hvaða skammtímaaðgerðum sé verið að vinna að svarar Daði: Að reyna að koma til móts við þá sem verða fyrir mestum neikvæðum áhrifum af vöxtum og verðbólgu í dag“.Hann segir útfærslur á aðgerðunum að einhverju leyti vera eftir. Uppbygging á félagslegu húsnæði væri þó augljós leið til að draga úr vandanum, barnabætur og fleira mætti nefna. Það þyrftu þó að vera fullfjármagnaðar aðgerðir.Daði segir stýrivaxtahækkanir á Íslandi falla á þröngan hóp og því ósanngjarnar. Vextir breytist sjaldan á Íslandi og stýrivaxtahækkanir ráðist því mest á fólk sem er nýkomið á fasteignamarkaðinn eða nýbúið að stækka við sig. Þetta er þess vegna mjög þröngur hópur í samfélaginu sem ber megnið af hitanum og það er auðvitað ekki gott.“Lækkanir á virðisaukaskatti hefðu þveröfug áhrifÞað eru auðvitað hugmyndir þarna úti um það að ríkið gæti ráðist í lækkanir á virðisaukaskatti á matvælum, lækkanir á einhverjum gjöldum, fellt niður gjöldin sem voru hækkuð um áramót,“ segir Daði.Við þurfum að átta okkur á því að þær aðgerðir myndu hafa sömu áhrif og lækkun hjá vöxtum seðlabankans. Það er að segja þveröfugt við það sem seðlabankinn er að reyna að gera. Þegar seðlabankinn lækkar vexti er hann raunverulega að reyna að taka peninga úr umferð, hann er að reyna að hvetja til sparnaðar, auka kostnaðinn við að skulda. Ef ríkið ræðst í svoleiðis aðgerðir þá er verið að vinna þvert gegn markmiðum seðlabankans.“Til séu ódýrari og markvissari aðgerðir sem vert sé að skoða.Ríkið hafi hellt olíu á báliðDaði segir verðbólguna til merkis um að eftirspurnin í íslenska hagkerfinu sé meiri en hagkerfið geti raunverulega staðið undir.Þá hækka framleiðsluþættirnir í verði og verð hækkar. Það sem ríkið hefur gert er, við getum sagt að einhverju leyti, að hella olíu á það bál með því að reka sjálft sig með halla. Það er sú þróun sem við erum að stöðva,“ segir Daði.Trúverðugleika skipti efnahagsstefnuna gríðarlegu máli. Ég held að eitt af grunvallarvandamálunum sem við erum að fást við núna sé að trúverðugleiki efnahagsstjórnunnarinnar hefur beðið hnekki á undanförnum árum. Verðbólgan er búin að vera of mikil of lengi og á endanum verður það þannig að trú samfélagsins á að hún muni nokkurntíman skila árangri, hún minnkar og þá verður verkefnið ennþá erfiðara.“
March 27, 2026