Nálgumst þann fræga ómöguleika

Stjórnendur Verkmenntaskólans á Akureyri segjast hafa tekið fullan þátt í þessu verkefni en núna sé skólinn að nálgast þann stað að komast að þessum fræga ómöguleika, segir Benedikt Barðason skólameistari.Og þá er þetta spurning um hvaða lausnir á maður að fara: Á maður að slíta skólann frekar í sundur og fá sér húsnæði úti í bæ? Eða eigum við að fá einhverjar lausar stofur, fara gámaleiðina? Ekkert af þessum lausnum er eitthvað sem mér myndi finnast vera fyrsti kostur nokkurn tímann,“ segir Benedikt í fimmta þætti Kerfisins á Rás 1.Það er óþægilegt til þess að vita að vera með 16–18 ára unglinga sem langar að verða eitthvað en verða að velja eitthvað annað vegna þess að það er ekki pláss. Það snertir hjartað,“ segir Benedikt.Ömurlegt að segja neiÁsta Fönn Flosadóttir aðstoðarskólameistari tekur undir orð Benedikts. Það sé vont að þurfa að neita nemendum sem séu kannski komnir vel yfir tvítugt, búnir að prófa ýmislegt og hafi jafnvel dottið út úr skóla 17 ára. Þeir hafi farið að vinna og fundið sig þar og langi til þess að læra iðnina en svo sé ekkert pláss. Það er eiginlega alveg ömurlegt að þurfa að segja nei við slíka nemendur sem eru loksins komnir með stefnu í lífinu og þá viljum við geta tekið á móti þessu fólki og hjálpað því að ná sínum réttindum og fara að vinna sem fagmenntaðir iðnaðarmenn í sínu fagi.“VMA, sem er bók- og verknámsskóli, var stofnaður fyrir rúmum fjórum áratugum. Benedikt og Ásta segja nemendum hafa fjölgað mikið í verknámi og á sérnámsbrautum. Um þúsund nemendur eru í dagskóla og um 200 í fjar- eða kvöldnámi. Alls eru um 500 nemendur í iðn- og verknámi og 50-100 á sérnáms- og starfsbrautum. Það eru námsleiðir fyrir nemendur sem uppfylla ekki skilyrði fyrir aðrar námsleiðir sökum námserfiðleika eða langvarandi fjarveru í grunnskóla, að því er segir á vef VMA. Fyrir tíu árum voru á milli tíu og fimmtán nemendur á sérnáms- og starfsbraut skólans.Sjá fram á gríðarlega fjölgun á sérnámsbrautumÍ haust kom stærsti árgangur nemenda inn í framhaldsskóla landsins og Benedikt segir að álíka stór hópur sé væntanlegur í haust.Það er líka stærsti árgangur sögunnar inn á sérnáms- og starfsbrautir sem er krefjandi verkefni, segir Benedikt og bætir við að útlit sé fyrir að nemendum á þeim námsleiðum fjölgi verulega. Það eru að útskrifast sjö nemendur en að koma inn nærri sextíu nemendur. Við vitum ekki nákvæmlega á þessu stigi hvernig skiptingin verður og hvort allir eigi þar erindi. Við erum að tala um að það séu 80 fyrir og 60 bætast við,“ segir Benedikt. Þetta sé spennandi verkefni en engu að síður krefjandi.Það er kennt í öllum skúmaskotum VMA, þar á meðal í gluggalausu rými í kjallaranum þar sem er lítil lofthæð og loftræsting af skornum skammti. Fyrir liggur samkomulag um 1500 fermetra stækkun á verknámsaðstöðu skólans.Lítið sem ekkert hefur hins vegar gerst í þeim málum frá 2024 þrátt fyrir fjölgun nemenda í verk- og iðnnámi.Benedikt segir að hafa verði í huga að kröfur um aðbúnað nemenda hafi breyst á undanförnum árum, meðal annars vegna fjölgunar nemenda í verk- og iðnnámi sem koma beint úr grunnskóla. Eins eru nemendur í mörgum tilvikum lengur í skóla en styttra í vinnustaðanámi en áður var.Óásættanlegt að senda 16 ára unglinga í kjallarannHann segir að það sé hægt að bjóða eldri nemendum upp á þessa aðstöðu en það sé óásættanlegt að senda sextán ára krakka niður í gluggalaust rými í kjallara og láta þau vinna þar heilu og hálfu dagana, ekki síst vegna þess að loftpressa í rýminu fer reglulega í gang með tilheyrandi hávaða.Eins er aðgengið þannig að nemendur með líkamlegar fatlanir geta einfaldlega ekki stundað þar nám.Ítarlega er rætt við Benedikt og Ástu í þáttaröðinni Kerfið ásamt nemendum og kennurum Verkmenntaskólans á Akureyri.Fram hefur komið að dregið hefur úr kennslu í verk- og listgreinum á grunnskólastiginu frá því sem áður var.Kristjana Stella Blöndal, prófessor við félagsvísindadeild Háskóla Íslands, segir að lítil áhersla á verklegar greinar í grunnskólum sé ekkert nýtt af nálinni og slíku námi fylgi einnig meiri kostnaður en almennu bóknámi.Áður hafi ásókn verið minni í starfsnám meðal unglinga sem eru að ljúka grunnskólanámi en það sé að breytast. Næg atvinnutækifæri eru í boði og íslenska skólakerfið er tiltölulega opið enda er meira en helmingur þeirra sem útskrifast úr starfsnámi eldri en 25 ára. Að vísu er það að breytast í ákveðnum verkgreinum vegna aukinnar aðsóknar, segir Kristjana Stella.Í nýlegri greiningu Samtaka iðnaðarins kemur fram að fleiri hundruð umsækjendum sé vísað frá iðnnámi vegna þess að skólarnir geti ekki tekið við öllum þeim sem sækja um. Á sama tíma vantar fagmenntað fólk til starfa og áhuginn er svo sannarlega til staðar hjá ungu fólki.Elsa Eiríkisdóttir, prófessor á menntavísindasviði HÍ, segir að það hafi verið markmið þriggja síðustu ríkisstjórna að fjölga nemendum í starfsnámi en ekki endilega þeim eldri. Jafnframt er stefnt að því að auka virðingu fyrir starfsnámi. Þetta komi fram í menntastefnu stjórnvalda en það fari fyrir aðgerðum af hálfu stjórnvalda í þessa átt líkt og skýrsla Ríkisendurskoðunar sýndi fyrir nokkrum árum.Eftirspurn eftir fólki í ákveðnum atvinnugreinum er að sögn Elsu að hafa meiri áhrif á framboð á starfsnámi í framhaldsskólum en almennar aðgerðir af hálfu hins opinbera.Í fimmta þætti Kerfisins koma þær Kristjana Stella og Elsa inn á það hversu algengt það er að fólk vinni með námi. Skiptir þar engu hvort um nám í framhalds- eða háskólum er að ræða.Kristjana Stella segir að þetta sé mun algengara á Íslandi en annars staðar í nágrannalöndunum. Það sé frábært að fá að taka þátt í atvinnulífinu, að fá snertingu og þekkingu á því sem gerist utan skólans en þetta sé orðið of mikið því það hafi eðlilega áhrif á hversu mörgum stundum nemendur verja í námið. Hún segir að þetta sé eitthvað sem atvinnurekendur verði að hafa í huga og axla ábyrgð.Þetta er orðið ótrúlega algengt,“ segir Elsa og segir að þetta sé eins á háskólastigi, að nemendur séu í fullri vinnu með námi þar og þetta skili sér í helgun til náms og skuldbindinga. Þær Elsa og Kristjana Stella eru viðmælendur í þriðja til fimmta þætti Kerfisins á Rás 1.Stækka á verknámsaðstöðu fjögurra framhaldsskóla á landsbyggðinni og er undirbúningur hafinn en miðar hægt. Skólastjórnendur eru orðnir langeygðir eftir efndum um stærra og betra húsnæði. Skólameistari VMA segir skólann nálgast þann fræga ómöguleika.Kerfið er á dagskrá Rásar 1 á þriðjudögum. Hægt er að hlusta á fimmta þáttinn hér fyrir ofan.