„Menn vilja gjarnan ný nöfn sem enginn hefur notað“

Í fyrra voru það nöfnin Birnir og Matthildur sem báru höfuð og herðar yfir önnur fyrstu eiginnöfn nýbura, en 34 stúlkur fengu nafnið Matthildur og 33 drengir nafnið Birnir.En hvaðan koma þessi nöfn og hvað útskýrir vinsældir þeirra?Ég ímynda mér að Birnir sé sótt í rapparann, eða tónlistarmanninn, sem mun vera mjög vinsæll. Ég varð nú að fletta því upp en ég er ekki svo mikið að hlusta á rapp,“ segir Guðrún Kvaran, málfræðingur og fyrrverandi prófessor í íslensku.En Matthildur, ég ímynda mér að það gæti verið ný útgáfa af sögu Roalds Dahl, sem er mjög skemmtileg og kom út í nýrri útgáfu 2023. Og þá hefur þetta lifnað aftur.“Menn vilja gjarnan ný nöfn sem enginn hefur notað“Guðrún segir að færst hafi í aukana að foreldrar sæki innblástur í dægurmenningu og bókmenntir og því megi greina ákveðna tískustrauma frá ári til árs.Þrátt fyrir það séu Íslendingar mjög gjarnir á að halda í hefðirnar.Það er mikil tilhneiging til að gefa nöfn í fjölskyldunni. Það er mest þannig, og taka þá nöfn pabba og mömmu, eða afa og ömmu og annarra ættingja og búa til úr því ný nöfn–því menn vilja gjarnan ný nöfn sem enginn hefur notað,“ segir Guðrún.En svo er líka önnur tilhneiging núna og það er að fara í gamlar bókmenntir, eins og Snorra-Eddu og finna þar nöfn sem aldrei hafa verið notuð, eins og Nift og Gjöfn.“Guðrún segir það jákvæða þróun að foreldrar hér á landi leiti í meira mæli en áður í íslenskar fornbækur og sagnaarfinn, eða haldi í rammíslenskar nafnahefðir.Þetta skiptir máli því við erum að reyna að halda í íslenska tungu og hefur verið mjög mikið í umræðunni núna síðustu mánuði, mikilvægi þess að íslenskan lognist ekki út af. Við höfum góðan nafnaforða langt aftur í ættir og við viljum að hann drukkni ekki í alls konar erlendum ritháttum.“Aldrei fleiri nöfn bæst við mannanafnaskráUm 250 nöfn hafa bæst við mannanafnaskrá á síðustu tveimur árum og hafa aldrei verið fleiri á svo skömmum tíma, segir Guðrún.Erlend nöfn sem hafi verið löguð að íslensku eru þar í miklum meirihluta.Mannanafnanefnd hefur verið að samþykkja nýja rithætti nafna sem voru fyrir. Þá voru það nöfn sem höfðu fyrir löngu verið aðlöguð íslensku, hliðarmyndir af nöfnum sem voru til. En nú vilja nafnberar, sem eru langmest erlendir, skrifa nöfnin eins og það er hefð fyrir heima hjá þeim.“Þá hafi fjöldi íslenskra kynhlutlausra nafna einnig bæst við mannanafnaskrá.Þetta er tiltölulega alveg nýtt og þeim fjölgar jafnt og þétt og eru orðin fjörutíu núna. Og þau sem eru af íslenskum stofni eru öll hvorugkynsorð. En svo eru erlend nöfn líka sem eru notuð, bæði sem nafn á stúlkur og drengi í Ameríku og Bretlandi og víða, og þau eru að berast hingað,“ segir Guðrún.Jón og Guðrún vinsælasta fyrsta eiginnafniðEf litið er á listann yfir algengustu nöfnin hér á landi má sjá að hefðbundin íslensk nöfn verma öll sæti og Jón og Guðrún tróna á toppnum. Guðrún segir það ekki koma á óvart.Jón og Guðrún voru algengustu nöfnin þegar fyrsta manntalið var tekið 1703. Fjórði hver karl í landinu hét Jón og fimmta hver kona Guðrún. Og þau hafa verið í þessu fyrsta sæti karla og kvenna alla tíð síðan, með örfáum undantekningum í eitt og eitt ár.“Alltaf hafi þessi nöfn ratað aftur á toppinn. Aðspurð segist hún ekki gera ráð fyrir að breyting verði þar á á næstu misserum.Það eru svo óskaplega margir sem heita þessum rótgrónu nöfnum og ef þú vilt gefa nöfn úr fjölskyldunni, ekki nema sá siður leggist af að gefa fjölskyldunöfn, en meðan hann er í fullum gangi held ég ekki að það verði miklar breytingar.“