Heimskreppa vofir yfir ef stríðinu gegn Íran linnir ekki

Á sama tíma og olíurisarnir - hið sádíska Saudi Aramco, bandaríska ExxonMobil og hið rússneska Gazprom, svo nokkur séu nefnd, raka saman milljörðunum sem aldrei fyrr, varar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hins vegar við alheimskreppu að óbreyttu, það er, ef ekki tekst að binda enda á stríðið hið snarasta.Um þetta var fjallað í Speglinum. Hlusta má á þá umfjöllun í spilaranum hér að neðan eða lesa hana áfram þar fyrir neðan.Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáir minnkandi hagvexti og jafnvel heimskreppu ef stríðið gegn Íran dregst á langinn og olíuverð verður áfram í hæstu hæðum. Skilvirkasta leiðin til að koma í veg fyrir þetta er að semja um frið og það sem fyrst.Langt í að olíuflutningar um Hormússund komist í eðlilegt horfLjóst er að jafnvel þótt samið verði um frið eða langtíma vopnahlé og opnun Hormússunds, þá munu líða margir mánuðir áður en olíuflutningar um sundið komast í eðlilegt horf og erfitt um að spá, hvort og þá hvenær verð á olíu og gasi fer aftur að nálgast það sem það var áður en Bandaríkjamenn og Ísraelar réðust á Íran 28. febrúar.Sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kynntu í vikunni spá sína fyrir þróun efnahagsmála í heiminum næstu misseri. Þeir setja upp þrjár mögulegar sviðsmyndir, sem allar gera ráð fyrir að hagvöxtur fari minnkandi, en mis-mikið eftir því hvernig stríðið þróast.Stríðið gæti reynst miklu, miklu alvarlegra“ högg en refsitollar Trumps Bjartsýnasta spáin gerir ráð fyrir því að hagvöxtur í heiminum verði 3,1 prósent á þessu ári, aðeins 0,2 prósentustigum minni en í fyrri spá sjóðsins, sem gerð var í janúar. Forsendurnar eru þær að stríðið á hendur Íran vari stutt, Hormússundið opnist fljótlega og að meðalverð olíu yfir allt árið verði í kringum 82 dollara á tunnuna, eða vel undir þeim 100 dollurum sem nú eru greiddar fyrir hana.Ef ekki hefði verið fyrir stríðið, þá hefði spáin aftur á móti hljóðað upp á 3,4 prósenta hagvöxt, eða 0,1 prósentustigi meiri vöxt en spáð var í ársbyrjun. Það skýrist einkum af áframhaldandi aukningu fjárfestinga í hátæknifyrirtækjum, lægri vöxtum og lækkun á áður himinháum bandarískum refsitollum. Stríðið hafi hins vegar skapað mun meiri óvissu og áhættu fyrir hagkerfi heimsins en fyrsta bylgja hárra refsitolla Trumps Bandaríkjaforseta gerið fyrir ári síðan.Það sem er að gerast við Persaflóa gæti reynst miklu, miklu alvarlegra,“ sagði Pierre-Olivier Gourinchas, yfirhagfræðingur sjóðsins, í viðtali við Reutersfréttastofuna, og það er það sem þessar sviðsmyndir okkar endurspegla.Versta sviðsmyndin: Langvinnt og harðnandi stríðNæstbesta - eða næstversta - spáin gerir ráð fyrir að stríðið dragist á langinn, heimsmarkaðsverð olíu haldist í kringum 100 dollara á tunnuna út þetta ár og meðalverðið lækki niður í 75 dollara 2027. Afleiðingarnar yrðu þær að hagvöxtur á heimsvísu færi niður í 2,5 prósent á þessu ári og meðalverðbólgan upp í 5,4 prósent.Versta sviðsmyndin - og versta spáin - gera ráð fyrir hvorutveggja langvarandi og harðnandi stríðsátökum við Persaflóann og enn hærra olíuverði: 110 dollara á tunnuna á þessu ári og 125 dollara á því næsta. Þetta myndi leiða til verulegra umbrota í kauphöllum og fjármálakerfi heimsins almennt, versnandi lánskjara og svo mætti áfram telja - og einungis tveggja prósenta hagvaxtar í heiminum.Og í þeim heimi sem við byggjum eru það slæmar fréttir, ekki bara fyrir fjármálaheiminn, heldur líka og jafnvel enn frekar fyrir alþýðu manna.Heimskreppa í kortunum Gangi þessi spá eftir þá má nefnilega ekkert út af bregða ef staðan á ekki að versna enn frekar og þróast út í allsherjar samdrátt, jafnvel heimskreppu, segir í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í henni kemur fram að frá 1980 hefur hagvöxtur í heiminum fjórum sinnum farið undir tvö prósent, síðast í heimsfaraldri COVID 2020 og þar áður í fjármálahruninu mikla, 2007 til 2009, sem flestum er enn í fersku en óþægilegu minni.Fari allt á versta veg þýðir það sex prósenta verðbólgu að meðaltali, sem að öllum líkindum mun kalla á hækkun stýrivaxta sem aftur leiðir til hækkunar vaxta á húsnæðislánum og öðrum lánum til almennings og hækkun á framfærslu fólks almennt. Hér hefur verið stiklað á stóru, og allar tölur meðaltalstölur - áhrifin verða hins vegar mismikil í ríkjum heims, mest þar sem olía og gas eru mikilvægustu orkugjafarnir en minni eftir því sem meira er notað af endurnýjanlegri orku. Sem þýðir að áhrifin verða óvíða meiri og neikvæðari en í þeim ríkjum sem síst mega við slíkum áföllum, það er að segja þróunarríkjum.Besta og skilvirkasta leiðin framhjá kreppunni felst í friði Besta og öruggasta leiðin til að koma í veg fyrir yfirvofandi heimskreppu, segja sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, er að binda enda á stríðið hið snarasta. Til að takmarka tjónið verða seðlabankar heimsins líka að vera á vaktinni - og bremsunni - og stjórnvöld að takmarka fjárhagsleg inngrip ríkissjóðs við tímabundnar og hnitmiðaðar aðgerðir, enda flest ríki heims þegar skuldum vafin.Almennar, víðtækar aðgerðir eins og verð-þak, niðurgreiðslur og álíka inngrip eru til vinsælda fallin, segir aðalhagfræðingurinn Gourinchas. En þau eru iðulega illa ígrunduð og kostnaðarsöm, segir hann.Þegar hefur verið gripið til slíkra aðgerða víða - til dæmis hér á landi, þar sem virðisaukaskattur á eldsneyti mun lækka úr 24 prósentum í ellefu frá og með 1. maí, með það fyrir augum að lækka hvorutveggja eldsneytiskostnað heimilanna og verðbólguna.Almenningur borgar brúsannHærra eldsneytisverð vegna stríðs Bandaríkjanna og Ísraels við Íran bitnar fyrst og fremst á almenningi, hér sem annars staðar. Það kyndir undir verðbólgubálið, sem einnig bitnar á almenningi í formi hærra orkuverðs, húsnæðis- og framfærslukostnaðar og vaxtahækkana. Og alstaðar þar sem dýrt eldsneytið er niðurgreitt - til að reyna að draga úr verðbólgunni - eru niðurgreiðslurnar sóttar í ríkissjóð. Sem þýðir að neytendur, almenningur, borgar þær að miklu leyti líka á endanum.Á móti kemur, að haldist olíuverðið í 100 dollurum á tunnuna, þá skilar það olíurisunum rúmlega 29.000 auka milljörðum á ári.