Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur fellt úr gildi ákvörðun hreppsnefndar Árneshrepps frá því í ágúst 2025 um að veita Vesturverki ehf. framkvæmdaleyfi fyrir fyrsta áfanga Hvalárvirkjunar í Ófeigsfirði á Ströndum.Úrskurðarnefndin taldi verulega annmarka á áliti Skipulagsstofnunar um matsskyldu framkvæmdaraðila. Matsskýrslan sjálf sé haldin slíkum annmörkum að hún sé ekki fullnægjandi grundvöllur til töku ákvörðunar um þá framkvæmdina.Fyrsta áfanga Hvalárvirkjunar er ætlað að virkja hluta af rennsli Hvalár, Rjúkanda og Eyvindarfjarðarár á Ströndum til raforkuframleiðslu með uppsettu afli um 55 MW og orkuframleiðslu sem nemur um 320 GWh á ári.Leyfisveitingin ekki auglýst opinberlegaFimm náttúruverndarsamtök, Landvernd, landgræðslu- og umhverfisverndarsamtök, samtökin Náttúrugrið, Náttúruverndarsamtök Íslands og Ungir umhverfissinnar, kærðu ákvörðun hreppsnefndar í ágúst 2025.Samtökin töldu verulega annmarka á umhverfismati virkjunarinnar, til að mynda varðandi áhrif framkvæmdarinnar á vatn, óbyggð víðerni og jarðminjar. Samtökin bentu á að í áliti Skipulagsstofnunar frá 3. apríl 2017 hafi komið fram að áhrif virkjunarinnar á vatnafar yrðu verulega neikvæð en við matið hafi hvorki legið fyrir upplýsingar um ástand vatns né hafi verið lagt mat á þau áhrif sem virkjunin hefði á gæði vatns í skilningi laganna.Í kærunni bentu samtökin einnig á að ákvörðunin, um að veita Vesturverki leyfi fyrir fyrsta áfanga Hvalárvirkjunar, hafi ekki verið auglýst opinberlega og kærufrestur, sem var einn mánuður frá útgáfudegi leyfis, því ekki byrjað að líða. Samtökunum hafi fyrst orðið kunnugt um ákvörðunina er frétt um hana birtist í Morgunblaðinu í september 2025. Féllst úrskurðarnefndin á það.Ákvörðunin geti ekki staðið óröskuðSveitarfélagið viðurkennir að láðst hafi að auglýsa ákvörðunina. Sveitarfélagið bendir aftur á móti á að hin umdeilda framkvæmd varði einungis lítinn hluta þeirrar heildarframkvæmdar sem fjallað hafi verið um í umhverfismati Hvalárvirkjunar og varði einkum heimild til vegagerðar. Framkvæmdin sem ákvörðunin lúti að sé nauðsynleg til að halda áfram hönnun virkjunarinnar og til að finna leiðir til að draga enn frekar úr umhverfisáhrifum hennar.Vesturverk taldi kæruaðild ekki til að dreifa vegna breytinga sem gerðar voru á þeim lögum með lögum árið 2021, þar sem mat á umhverfisáhrifum Hvalárvirkjunar hafi farið fram á grundvelli áðurgildandi laga um mat á umhverfisáhrifum sem gildi um leyfisveitingar vegna framkvæmdarinnar. Úrskurðarnefndin telur Vesturverk þar með líta fram hjá því að í báðum lögum sé mælt fyrir um að öll orkuver með 10 MW uppsett rafafl eða meira séu háð mati á umhverfisáhrifum.Í úrskurði nefndarinnar segir að álit Skipulagsstofnunar sé haldið slíkum annmörkum að það sé ekki fullnægjandi grundvöllur til töku ákvörðunar um framkvæmdina. Við mat á gildi ákvörðunarinnar sé þó í raun nóg að vísa til þess að Vesturverk hefði verið skylt við undirbúning hennar að taka rökstudda afstöðu til ráðgerðra framkvæmda á grundvelli vatnaáætlunar. Það verði að teljast til verulegs annmarka að svo hafi ekki verið gert og geti ákvörðunin því ekki staðið óröskuð.
March 28, 2026